İkamet: Türkiye'de oturma izni

01

İkamet izni nedir?

02

Kısa dönem ikamet: kimlere verilir?

En çok verilen tür (Kanunun 31–33. maddeleri). Aşağıdaki gerekçelerden biri varsa verilir:

• Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayanlara

  Mezuniyetten sonraki 6 ay içinde başvurulursa, bir kez, bir yıla kadar.

• Ticari bağlantı veya iş için gelenlere

  3 aydan uzun ikamet için ortak kişi veya şirketten davet mektubu istenebilir.

• Öğrenci değişim programı katılımcılarına

  Erasmus, Mevlana, Farabi gibi programlar kapsamında; ikamet program süresini aşmaz.

• Mahkeme veya idare talebiyle kalması gerekenlere

  Mahkeme ya da idari makam kararıyla Türkiye'de kalması gereken yabancılara.

• Yatırımcılara

  Türkiye'de çalışmadan belirlenen miktarda yatırım yapanlara, eşlerine ve çocuklarına: her seferinde 5 yıla kadar.

• Bilimsel araştırma için gelenlere

  "Bilimsel araştırma" vizesiyle gelinir; araştırma izni ya da araştırmayla ilgili beyan sunulur.

• Türkiye'de evi olanlara

  Ev konut niteliğinde olmalı ve oturmak için kullanılmalıdır; mülkte payı olan eş ve çocuklar da başvurabilir.

• Tedavi için gelenlere

  Bir hastaneye kabul edilmiş olmalı ve halk sağlığı açısından tehlikeli bir hastalığı bulunmamalıdır; ikamet tedavi süresince verilir.

• Aile ikameti şartlarını kaybedenlere

  3 yıl aile ikametiyle yaşayıp 18 yaşını dolduranlar, Türk vatandaşıyla 3 yıldan sonra boşananlar (aile içi şiddet mahkeme kararıyla kanıtlanırsa 3 yıl aranmaz) ve destekleyicisi vefat edenler.

• Hizmet içi eğitim programına katılanlara

  İkamet program süresince verilir.

• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarına

  Her seferinde 5 yıla kadar verilir.

• Kamu kurumlarının programlarına katılanlara

  Eğitim, araştırma, staj veya kurs için, bir yıla kadar.

• Turizm amacıyla kalanlara

  Nerede, ne zaman ve ne kadar kalacağınızı beyan edersiniz; gerekirse belge istenir.

• Türkçe kursuna kayıtlı olanlara

  Kurs Millî Eğitim Bakanlığı iznine sahip olmalıdır; en fazla iki kez verilir.

Kısa dönem ikamet her seferinde en fazla 2 yıl için verilir. Yalnızca yatırımcılara ve KKTC vatandaşlarına 5 yıla kadar verilir.

03

Kısa dönem ikamet şartları

Kanunun 32. maddesine göre:

• Türkiye'de kalış amacınızı gösteren belgeleri sunmak.
• Türkiye'ye girişi yasaklananlar arasında olmamak (Kanunun 7. maddesi).
• Sağlık ve güvenlik standartlarına uygun bir konutunun olması.
• İstenirse, vatandaşı olduğunuz ya da yasal olarak yaşadığınız ülkeden alınmış adli sicil kaydı.
• Türkiye'de kalacağınız adresi bildirmek.

Şartlardan biri sağlanmazsa veya ortadan kalkarsa, ikamet amacı dışında kullanılırsa, hakkında sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı varsa ya da yurt dışında kalma süresi aşılırsa ikamet verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi dolduğunda uzatılmaz.

04

Aile ikamet izni

Kanunun 34–37. maddeleri. Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanun'un 28. maddesi kapsamındaki kişilerin, ikamet izni olan yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, ergin olmayan çocuğuna ve bağımlı çocuğuna verilir.

• Destekleyicinin kendi çocuğu ve eşinin çocuğu da başvurabilir.
• Birden fazla eş varsa yalnızca birine aile ikameti verilir; çocukların hepsine verilebilir.
• Çocuk için başvurulursa, yurt dışında velayet hakkı olan ebeveynin rızası gerekir.
• Aile ikameti, ilk ve ortaöğretimde 18 yaşına kadar öğrenci ikameti olmadan okuma hakkı verir.
• Her seferinde en fazla 3 yıl için verilir ve destekleyicinin ikamet süresini aşmaz.
• Destekleyiciden: bütün aileyi kapsayan sağlık sigortası, her aile ferdi için asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir, son 5 yılda aileye karşı suç işlemediğini gösteren adli sicil kaydı, Türkiye'de en az 1 yıl yaşamış olması ve adres kayıt sisteminde kayıtlı olması istenir.
• Başvurandan: amacı gösteren belgeler, birlikte yaşadığını veya yaşama niyetini göstermesi, eşlerin 18 yaşını doldurmuş olması, giriş yasağı bulunmaması ve evliliğin aile ikameti almak için yapılmamış olması istenir.
• Boşanma (Türk vatandaşıyla 3 yıl aile ikametinden sonra), destekleyicinin ölümü ya da 3 yıl aile ikametinden sonra 18 yaşın doldurulması hâlinde kısa dönem ikamete geçilebilir.

Şartlar sağlanmazsa veya ortadan kalkarsa, ikamet amacı dışında kullanılırsa ya da sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı varsa aile ikameti verilmez, iptal edilir veya uzatılmaz.

05

Öğrenci ikamet izni

Kanunun 38–41. maddeleri. Aile ikameti olmayan ilk ve ortaöğretim öğrencilerine ve Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunda önlisans, lisans, yüksek lisans, doktora veya tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık (TUS, DUS) eğitimi alanlara verilir.

• Aile ikameti olan öğrenci 18 yaşına kadar ikametsiz okur; 18 yaşından sonra da ortaöğretimde okuyorsa ikamet alması gerekir.
• Öğrenim bir yıldan kısaysa ikamet öğrenim süresini aşmaz. Kamu kurumları aracılığıyla gelenlere öğrenim süresince verilir.
• İlk kayıt tarihinden itibaren 3 ay içinde genel sağlık sigortasına (GSS) başvuran öğrenciden ayrıca sigorta istenmez. 3 ayı kaçıran öğrencinin özel sigorta yaptırması gerekir.
• Aynı kurumda fakülte veya bölüm ya da aynı ildeki kurum değişirse, öğrenim kesintiye uğramaz ve zamanında bildirilirse ikamet geçerli kalır. Başka bir ile geçilirse o ilde yeni öğrenim süresi için ikamet verilir.
• Önlisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri çalışma izniyle çalışabilir. Önlisans ve lisans öğrencileri için bu hak birinci yıldan sonra başlar. Çalışma izni için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvurulur.
• Öğrenci ikameti yalnızca eşine ve çocuklarına aile ikameti alırken destekleyici olma hakkı verir.

06

Uzun dönem (süresiz) ikamet izni

Kanunun 42–45. maddeleri. Süresiz olarak verilir. Şartları:

• Türkiye'de ikamet izniyle en az 8 yıl kesintisiz yaşamış olmak. Hesapta öğrenci ikametiyle geçen sürenin yarısı, diğer ikametlerin ise tamamı sayılır.
• Son 3 yılda sosyal yardım almamış olmak.
• Kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire sahip olmak.
• Geçerli sağlık sigortasının olması.
• Kamu düzeni ve güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.
• Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü, insani ikamet ve geçici koruma sahipleri uzun dönem ikamete geçemez.
• Askerlik hizmeti, seçme ve seçilme, kamu hizmetine girme, aracı gümrüksüz getirme ve özel kanunlardaki hükümler dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.
• Ciddi bir güvenlik tehdidi varsa ya da sağlık, eğitim ve kendi ülkesindeki zorunlu hizmet dışındaki bir sebeple 1 yıldan fazla kesintisiz yurt dışında kalınırsa iptal edilir.

1 yıldan fazla yurt dışında kalındığı için iptal edilen uzun dönem ikamet yeniden istendiğinde 8 yıl şartı tekrar aranmaz; başvuru öncelikle değerlendirilir ve en geç bir ayda sonuçlandırılır.

07

İnsani ikamet izni

Kanunun 46–47. maddeleri. Diğer ikametlerin şartları aranmaz; Bakanlığın belirlediği süre için ve Genel Müdürlüğün onayıyla valilik tarafından verilir. Şu hâllerde verilir:

• Çocuğun yüksek yararı gerektirdiğinde.
• Sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı olsa da yabancının Türkiye'den çıkarılamaması ya da ayrılmasının makul veya mümkün olmaması hâlinde.
• Kanunun 55. maddesi uyarınca sınır dışı etme kararı alınmadığında.
• Kanunun 53, 72 ve 77. maddelerine göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda.
• Başvuranın ilk sığınma ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilme süreci devam ederken.
• Acil sebepler, devletin menfaati veya kamu düzeni ve güvenliği nedeniyle girişine ve kalışına izin verilmesi gereken ancak başka bir ikamet alamayan yabancılara.
• Olağanüstü durumlarda.

İnsani ikamet alan yabancı 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmalıdır. Bu ikametle geçen süre, diğer ikametler için istenen sürelere eklenmez. Süresi içinde (uzun dönem ikamet hariç) şartları sağlanan başka bir ikamete başvurulabilir.

08

İnsan ticareti mağdurları için ikamet

09

e-İkamet sistemi

Göç İdaresi Başkanlığı'nın çevrim içi portalı: e-ikamet.goc.gov.tr. Burada:

• başvurunun durumunu, kartın basılıp gönderildiğini takip edersiniz ("Başvuru Sonucumu Öğrenmek İstiyorum" bölümü).

• ikamet izni uzatma başvurusu yapılır;
• ilk kez ikamet izni başvurusu yapılır;
• ikamet türü değişikliği (geçiş) başvurusu yapılır;
• her tür için istenen belgelerin listesini görürsünüz;

Sorularınız için Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER): Türkiye içinden 157, yurt dışından +90 312 157 11 22.

10

Başvuru adımları

Temel şartlar: Türkiye'ye yasal yoldan girmiş olmanız ve geçerli bir pasaportunuzun bulunması. Adımlar:

1. 1

   Türkiye'ye yasal yoldan girdiğinizden ve pasaportunuzun geçerli olduğundan emin olun.

2. 2

   Amacınıza uygun ikamet türünü ve şartlarını belirleyin.

3. 3

   Başvuruyu e-İkamet sisteminde doldurun. Başvuru yaparken Türkiye'de bulunmanız gerekir.

4. 4

   Sistemin belirlediği gün ve saatte, yaşamak istediğiniz ilin İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne istenen belgelerle gidin. İstanbul ve Ankara'da tarihi sistem belirler, diğer illerde siz seçersiniz. Geçerli bir mazeret olmadan gitmezseniz başvuru yapılmamış sayılır.

5. 5

   Randevudan önce ikamet harcını ve kart bedelini ödeyin.

6. 6

   Başvuruyu kendiniz, kanuni temsilciniz veya avukatınız yapabilir; idare gerekli görürse sizin gelmenizi ister. Her kişinin başvurusu ve ikameti ayrı işlenir, refakatçi olarak ikamet verilmez.

7. 7

   Belgeler kabul edildikten sonra İkamet İzni Müracaat Belgesi verilir ve başvuru değerlendirilir.

8. 8

   Karar SMS veya e-posta ile gelir, ikamet kartı adresinize gönderilir: adres, telefon ve e-posta bilgilerinizin doğru olması gerekir.

11

Hangi belgeler gerekir?

Belgeler ikamet türüne göre değişir, tam liste e-İkamet'te gösterilir. Genellikle:

• Pasaport fotokopisi
• Son 6 ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf
• İkamet harcının ödendiğini gösteren belge
• Türkiye'deki adresinize ilişkin belge: daimi adres veya otel adresi olabilir
• İkamet süresini tamamen kapsayan sağlık sigortası (aşağıda)

Bazı türler için ek belge gerekir. Örneğin konut yoluyla ikamette Taşınmaz Değerleme Raporu istenir.

12

Sağlık sigortası şartı

Sigorta, istenen ikamet süresini tamamen kapsamalıdır. Aşağıdakilerden biri yeterlidir:

• SGK provizyon belgesi

  Sosyal Güvenlik Kurumu'nca imzalı ve mühürlü belge; aile ikametinde hem destekleyiciyi hem aile fertlerini kapsamalıdır.

• Sosyal güvenlik anlaşması belgesi

  İkili anlaşma kapsamında Türkiye'de sağlık hizmetlerinden yararlanmaya ilişkin, il sosyal güvenlik müdürlüğünce imzalı ve mühürlü belge.

• Özel sağlık sigortası

  Bir sigorta şirketinden alınmış poliçe.

• GSS başvuru belgesi

  SGK'ya genel sağlık sigortası (GSS) için başvurulduğunu gösteren imzalı ve mühürlü belge.

13

Önemli süreler

Başvurudan önce ve sonra şunları aklınızda tutun:

• 90 gün

  Başvuru sonucu

  Başvuru en geç 90 günde sonuçlandırılır. Süre, belgelerin eksiksiz teslim edildiği günden başlar; uzarsa size bildirilir.

• 60 gün

  Uzatma

  Uzatma başvurusu, ikametin bitmesine 60 gün kala başlayarak ve her zaman bitmeden önce yapılır.

• 15 gün

  Başvuru incelenirken seyahat

  Onaylı Müracaat Belgesi ve harç makbuzuyla Türkiye'den çıkıp 15 gün içinde dönebilirsiniz. Yurt dışında 15 günden fazla kalırsanız dönüşte vize kuralları uygulanır.

• 20 iş günü

  Adres değişirse

  İkamet süresince adresiniz değişirse 20 iş günü içinde gerekli belgeleri Göç İdaresi'ne ve nüfus müdürlüğüne teslim etmeniz gerekir.

• 30 gün

  Eksik belgeler

  Belgelerinizde eksiklik bulunursa bunları 30 gün içinde tamamlamanız gerekir.

• 60 gün

  Ret kararına itiraz

  Başvuru reddedilirse 60 gün içinde itiraz edebilir ve diğer hukuki yollara başvurabilirsiniz.

• 10 gün

  Ret kararından sonra

  İkamet başvurusu reddedilen yabancı genellikle 10 gün içinde Türkiye'yi terk etmelidir.

• 6 ay

  Yeniden başvuru

  Ret kararından sonra 6 ay boyunca aynı gerekçeyle yeniden başvurulamaz.

• 2 kat

  İkametsiz geçen süre

  İkamet bittikten sonra uzatılmazsa, ikametsiz geçen süre için ikamet harcı bir kat fazla alınır (492 sayılı Harçlar Kanunu, 83. madde).

Bu yüzden başvuruyu ilk seferde doğru ve eksiksiz yapmak çok önemlidir.

14

Sahte belgelere dikkat edin