Ikamet: Turkiyada yaşaş ruxsatnomasi

01

Ikamet nima?

02

Qisqa muddatli ikamet: kimlarga beriladi?

Eng köp beriladigan tur (qonunning 31–33-moddalari). Quyidagi asoslardan biri bölsa beriladi:

• Tijorat yoki biznes uçun kelganlarga

  3 oydan uzoq ikamet uçun hamkor şaxs yoki kompaniyadan taklifnoma söralişi mumkin.

• Ilmiy tadqiqot uçun kelganlarga

  «Ilmiy tadqiqot» vizasi bilan kelinadi; tadqiqotga ruxsat yoki u haqda bayonot topşiriladi.

• Talaba almaşinuvi dasturlari qatnaşçilariga

  Erasmus, Mevlana, Farabi kabi dasturlar böyiça; ikamet dastur muddatidan oşmaydi.

• Investorlarga

  Turkiyada işlamay, belgilangan miqdorda investitsiya qiladiganlarga, turmuş örtoği va bolalariga: har safar 5 yilgaça.

• Turkiyada uyi borlarga

  Uy turar joy bölişi va yaşaş uçun işlatilişi kerak; mulkda uluşi bor turmuş örtoği va bolalar ham ariza beradi.

• Sud yoki idora talabi bilan qolişi kerak bölganlarga

  Sud yoki maʼmuriy idora qarori bilan Turkiyada qolişi şart bölgan çet elliklarga.

• Davolaniş uçun kelganlarga

  Şifoxonaga qabul qilingan bölişi va jamiyat soğliği uçun xavfli kasalligi bölmasligi kerak; ikamet davolaniş muddatiga beriladi.

• Oilaviy ikamet şartlarini yöqotganlarga

  3 yil oilaviy ikamet bilan yaşab 18 yoşga tölganlar, Turkiya fuqarosi bilan 3 yildan keyin ajraşganlar (zöravonlik sud qarori bilan isbotlansa, 3 yil söralmaydi) va qöllab-quvvatlovçisi vafot etganlar.

• Şimoliy Kipr Turk Respublikasi fuqarolariga

  Har safar 5 yilgaça beriladi.

• Malaka oşiriş dasturida qatnaşadiganlarga

  Ikamet dastur muddatiga beriladi.

• Davlat idoralari dasturlari qatnaşçilariga

  Taʼlim, tadqiqot, amaliyot yoki kurs uçun, bir yilgaça.

• Turkiyada oliy taʼlimni tugatganlarga

  Bitirgandan keyin 6 oy içida ariza berilsa, bir marta, bir yilgaça.

• Turizm uçun qoladiganlarga

  Qayerda, qaçon va qança qolişingizni bayon qilasiz; kerak bölsa hujjat söraladi.

• Turkça kursiga yozilganlarga

  Kurs Xalq taʼlimi vazirligi ruxsatiga ega bölişi kerak; ikki martagaça beriladi.

Qisqa muddatli ikamet har safar köpi bilan 2 yilga beriladi. Faqat investorlar va ŞKTR fuqarolariga 5 yilgaça beriladi.

03

Qisqa muddatli ikamet şartlari

Qonunning 32-moddasiga köra:

• Turkiyada qoliş maqsadingizni tasdiqlovçi hujjatlarni taqdim etiş.
• Turkiyaga kiriş taqiqlangan şaxslar qatoriga (qonunning 7-moddasi) kirmaslik.
• Soğliq va xavfsizlik meʼyorlariga javob beradigan yaşaş joyi bölişi.
• Söralsa, fuqaroligingiz yoki qonuniy yaşaşingiz bölgan davlat bergan sudlanmaganlik haqidagi maʼlumotnoma.
• Turkiyada qoladigan manzilingizni bildiriş.

Şartlardan biri bajarilmasa yoki yöqolsa, ikamet maqsadidan boşqaça işlatilsa, Turkiyadan çiqarib yuboriş yoki kiriş taqiqi qarori bölsa, yoki çet elda bölişga ruxsat etilgan muddat buzilsa, ikamet berilmaydi, berilgan bölsa bekor qilinadi, muddati tugaganda uzaytirilmaydi.

04

Oilaviy ikamet

Qonunning 34–37-moddalari. Turkiya fuqarolari, 5901-sonli qonunning 28-moddasi doirasidagi şaxslar, ikameti bor çet elliklar, qoçoqlar va ikkinçi darajali himoya maqomi egalarining çet ellik turmuş örtoği, voyaga yetmagan bolasi va qaramoğidagi bolasiga beriladi.

• Qöllab-quvvatlovçining öz farzandi va turmuş örtoğining farzandi ham ariza bera oladi.
• Bir neça turmuş örtoği bölsa, faqat bittasiga oilaviy ikamet beriladi; bolalarning hammasiga berilişi mumkin.
• Bola uçun ariza berilsa, Turkiyadan taşqarida vasiylik huquqi bor ota yoki onaning roziligi kerak.
• Oilaviy ikamet boşlanğiç va örta maktabda 18 yoşgaça talaba ikametisiz öqiş huquqini beradi.
• Har safar köpi bilan 3 yilga beriladi va qöllab-quvvatlovçining ikamet muddatidan oşmaydi.
• Qöllab-quvvatlovçidan: butun oilani qamraydigan tibbiy suğurta, har bir oila aʼzosiga eng kam iş haqining uçdan biridan kam bölmagan oylik daromad, oxirgi 5 yilda oilaga qarşi jinoyat qilmaganini körsatadigan sudlanganlik maʼlumotnomasi, Turkiyada kamida 1 yil yaşagan bölişi va manzil reyestrida qayd etilgan bölişi talab qilinadi.
• Ariza beruvçidan: maqsadni tasdiqlovçi hujjatlar, birga yaşayotgani yoki yaşaş niyatini körsatiş, er-xotin 18 yoşga tölgan bölişi, kiriş taqiqi bölmasligi va nikoh oilaviy ikamet oliş uçun tuzilmagan bölişi talab qilinadi.
• Ajraşiş (Turkiya fuqarosi bilan 3 yil oilaviy ikametdan keyin), qöllab-quvvatlovçining vafoti yoki 3 yil oilaviy ikametdan keyin 18 yoşga tölganda qisqa muddatli ikametga ötiş mumkin.

Şartlar bajarilmasa yoki yöqolsa, ikamet maqsadidan boşqaça işlatilsa yoki çiqarib yuboriş yoxud kiriş taqiqi qarori bölsa, oilaviy ikamet berilmaydi, bekor qilinadi yoki uzaytirilmaydi.

05

Talaba ikameti

Qonunning 38–41-moddalari. Oilaviy ikameti bölmagan boşlanğiç va örta maktab öquvçilariga hamda Turkiyadagi oliy taʼlim muassasasida önlisans, bakalavr, magistratura, doktorantura yoki tibbiyot va stomatologiya ixtisosligi (TUS, DUS) böyiça öqiydiganlarga beriladi.

• Oilaviy ikameti bor öquvçi 18 yoşgaça ikametsiz öqiydi; 18 yoşdan keyin ham örta maktabda öqisa, ikamet olişi kerak.
• Öqiş bir yildan qisqa bölsa, ikamet öqiş muddatidan oşmaydi. Davlat idoralari orqali kelganlarga öqiş davomiga beriladi.
• Ilk röyxatdan ötgan kundan boşlab 3 oy içida umumiy tibbiy suğurtaga (GSS) ariza bergan talabadan alohida suğurta söralmaydi. 3 oyni ötkazib yuborsa, xususiy suğurta qilişi kerak.
• Şu muassasada fakultet yoki yönaliş, yoki şu viloyatda muassasa özgarsa, öqiş uzilmasa va öz vaqtida xabar berilsa, ikamet amal qilaveradi. Boşqa viloyatga ötilsa, öşa viloyatda yangi öqiş muddatiga ikamet beriladi.
• Önlisans, bakalavr, magistratura va doktorantura talabalari iş ruxsati bilan işlaşi mumkin. Önlisans va bakalavr talabalari uçun bu huquq birinçi yildan keyin boşlanadi. Iş ruxsatiga Mehnat va ijtimoiy taʼminot vazirligiga ariza beriladi.
• Talaba ikameti faqat turmuş örtoği va bolalariga oilaviy ikamet olişda qöllab-quvvatlovçi böliş huquqini beradi.

06

Uzoq muddatli (muddatsiz) ikamet

Qonunning 42–45-moddalari. Muddatsiz beriladi. Şartlari:

• Turkiyada ikamet bilan kamida 8 yil uzluksiz yaşagan böliş. Hisoblaşda talaba ikameti bilan ötgan vaqtning yarmi, boşqa ikametlarning esa hammasi olinadi.
• Oxirgi 3 yilda ijtimoiy yordam olmagan böliş.
• Özini va oilasini boqişga yetadigan yetarli va muntazam daromadi bölişi.
• Amaldagi tibbiy suğurtasi bölişi.
• Jamoat tartibi va xavfsizligiga tahdid solmasligi.
• Qoçoq, şartli qoçoq, ikkinçi darajali himoya maqomi, insonparvarlik ikameti va vaqtinçalik himoya egalari uzoq muddatli ikametga öta olmaydi.
• Harbiy xizmat, saylaş va saylaniş, davlat xizmatiga kiriş, avtomobilni bojsiz olib kiriş va maxsus qonunlardagi qoidalardan taşqari, Turkiya fuqarolariga berilgan huquqlardan foydalanadi.
• Jiddiy xavfsizlik tahdidi bölsa yoki soğliq, taʼlim va öz davlatidagi majburiy xizmatdan boşqa sabab bilan 1 yildan ortiq uzluksiz çet elda bölsa, bekor qilinadi.

1 yildan ortiq çet elda bölgani uçun bekor qilingan uzoq muddatli ikamet qayta söralganda 8 yil şarti qayta söralmaydi, ariza birinçi navbatda körib çiqilib, eng köpi bilan bir oyda hal qilinadi.

07

Insonparvarlik ikameti

Qonunning 46–47-moddalari. Boşqa ikametlarning şartlari söralmaydi, vazirlik belgilagan muddatga va Boş boşqarma roziligi bilan viloyat tomonidan beriladi. Quyidagi holatlarda beriladi:

• Bolaning eng yuqori manfaati talab qilganda.
• Çiqarib yuboriş yoki kiriş taqiqi qarori bölsa-da, çet ellikni Turkiyadan çiqarib bölmasa yoki uning ketişi oqilona yoki mumkin bölmasa.
• Qonunning 55-moddasi böyiça çiqarib yuboriş qarori qabul qilinmaganda.
• Qonunning 53, 72 va 77-moddalari böyiça qilingan işlarga qarşi sudga murojaat qilinganda.
• Arizaçini birinçi boşpana davlatiga yoki xavfsiz uçinçi davlatga qaytariş jarayoni davom etayotganda.
• Şoşilinç sabablar, davlat manfaati yoki jamoat tartibi va xavfsizligi uçun kirişiga va qolişiga ruxsat berilişi kerak bölgan, lekin boşqa ikametni ololmaydigan çet elliklarga.
• Favqulodda holatlarda.

Insonparvarlik ikameti olgan çet ellik 20 iş kunida manzil reyestriga yozilişi kerak. U bilan ötgan vaqt boşqa ikametlar uçun talab qilinadigan muddatlarga qöşilmaydi. Uning muddati davomida (uzoq muddatli ikametdan taşqari) şartlari bajarilgan boşqa ikametga ariza beriş mumkin.

08

Odam savdosi qurbonlari uçun ikamet

09

E-ikamet tizimi

Göç İdaresi Başkanlığı'ning (Turkiya Migratsiya boşqarmasi) onlayn portali: e-ikamet.goc.gov.tr. Unda:

• ilk marta ikametga ariza beriladi;
• ikametni uzaytirişga ariza beriladi;
• ikamet turini özgartirişga (geçiş) ariza beriladi;
• har bir tur uçun talab qilinadigan hujjatlar röyxatini körasiz;
• ariza holatini, karta bosilgani va yuborilganini kuzatasiz («Başvuru Sonucumu Öğrenmek İstiyorum» böʻlimi).

Savollar uçun Çet elliklar aloqa markazi (YİMER): Turkiya içida 157, çet eldan +90 312 157 11 22.

10

Ariza tartibi

Asosiy şartlar: Turkiyaga qonuniy kirgan bölişingiz va amaldagi pasportingiz bölişi. Tartib:

1. 1

   Turkiyaga qonuniy kirganingiz va pasportingiz amal qilayotganiga işonç hosil qiling.

2. 2

   Maqsadingizga mos ikamet turini va uning şartlarini aniqlang.

3. 3

   Arizani e-ikamet tizimida töldiring. Ariza berayotganda Turkiyada bölişingiz kerak.

4. 4

   Tizim belgilagan kun va soatda yaşamoqçi bölgan viloyatingizdagi Göç İdaresi boşqarmasiga (İl Göç İdaresi Müdürlüğü) talab qilingan hujjatlar bilan boring. Istanbul va Ankarada sanani tizim belgilaydi, boşqa viloyatlarda özingiz tanlaysiz. Uzrli sababsiz kelmasangiz, ariza berilmagan hisoblanadi.

5. 5

   Randevugaça ikamet harcı va karta tölovini tölang.

6. 6

   Arizani özingiz, qonuniy vakilingiz yoki advokatingiz topşirişi mumkin; idora kerak deb topsa, özingiz kelişingizni söraydi. Har bir kişining arizasi va ikameti alohida rasmiylaştiriladi, hamroh sifatida ikamet berilmaydi.

7. 7

   Hujjatlar qabul qilingaç, İkamet İzni Müracaat Belgesi (ariza hujjati) beriladi va ariza körib çiqiladi.

8. 8

   Qaror SMS yoki email orqali keladi, ikamet kartasi manzilingizga yuboriladi: manzil, telefon va email maʼlumotlaringiz töğri bölişi kerak.

11

Qanday hujjatlar kerak?

Hujjatlar ikamet turiga qarab farq qiladi, töliq röyxat e-ikamet'da körsatiladi. Odatda:

• Pasport nusxasi
• Oxirgi 6 oy içida olingan biometrik fotosurat
• Ikamet harcı tölanganini tasdiqlovçi hujjat
• Turkiyadagi manzilingiz haqidagi hujjat: doimiy manzil yoki mehmonxona manzili bölişi mumkin
• Ikamet muddatini töliq qamraydigan tibbiy suğurta (quyida)

Ayrim turlar uçun qöşimça hujjat kerak. Masalan, uy orqali ikametda köçmas mulkni baholaş hisoboti (Taşınmaz Değerleme Raporu) söraladi.

12

Tibbiy suğurta şarti

Suğurta söralayotgan ikamet muddatini töliq qamraşi kerak. Quyidagilardan biri yetarli:

• SGK provizyon hujjati

  Ijtimoiy taʼminot muassasasining imzoli va muhrli hujjati; oilaviy ikametda u qöllab-quvvatlovçini ham, oila aʼzolarini ham qamraşi kerak.

• Ijtimoiy taʼminot kelişuvi hujjati

  Ikki tomonlama kelişuv böyiça Turkiyada tibbiy xizmatdan foydalaniş haqida viloyat ijtimoiy taʼminot bölimining imzoli va muhrli hujjati.

• Xususiy tibbiy suğurta

  Suğurta kompaniyasidan olingan polis.

• GSS arizasi hujjati

  SGK'ga umumiy tibbiy suğurta (GSS) uçun ariza berilgani haqidagi imzoli va muhrli hujjat.

13

Muhim muddatlar

Arizadan oldin va keyin şularni yodda tuting:

• 90 kun

  Ariza natijasi

  Ariza eng köpi bilan 90 kunda hal qilinadi. Muddat hujjatlar töliq topşirilgan kundan boşlanadi, uzaysa sizga xabar beriladi.

• 60 kun

  Uzaytiriş

  Uzaytirişga ariza ikamet tugaşiga 60 kun qolgandan boşlab va har doim tugaşidan oldin beriladi.

• 15 kun

  Ariza körilayotganda safar

  Tasdiqlangan Müracaat Belgesi va harç kvitansiyasi bilan Turkiyadan çiqib, 15 kun içida qaytiş mumkin. 15 kundan köp çet elda qolsangiz, qaytişda viza qoidalari qöllanadi.

• 20 iş kuni

  Manzil özgarsa

  Ikamet davomida manzilingiz özgarsa, 20 iş kunida Göç İdaresi va Nüfus boşqarmasiga kerakli hujjatlarni topşiriş kerak.

• 30 kun

  Yetişmayotgan hujjatlar

  Hujjatlaringizda kamçilik topilsa, ularni 30 kun içida töldirişingiz kerak.

• 60 kun

  Rad javobiga eʼtiroz

  Ariza rad etilsa, 60 kun içida eʼtiroz bildiriş va boşqa huquqiy imkoniyatlardan foydalaniş mumkin.

• 10 kun

  Rad etilgandan keyin

  Ikamet rad etilgan çet ellik odatda 10 kun içida Turkiyani tark etişi kerak.

• 6 oy

  Qayta ariza

  Rad etilgandan keyin 6 oy davomida xuddi şu asos bilan qayta ariza berib bölmaydi.

• 2 baravar

  Ikametsiz qolgan vaqt

  Ikamet tugagandan keyin uzaytirilmasa, ikametsiz ötgan vaqt uçun ikamet harcı bir baravar ortiqça olinadi (492-sonli Harçlar qonuni, 83-modda).

Şuning uçun arizani birinçi martadayoq töğri va töliq topşiriş juda muhim.

14

Soxta hujjatlardan ehtiyot böling